आत्मदाह प्रयास किन गर्न बाध्य भए गणेश नेपाली?  एउटा व्यक्तिको होइन, राज्यको संवेदनहीनताको प्रश्न

गणेश नेपालीले पेट्रोल छर्केर आत्मदाह प्रयास किन गरे? यसको उत्तर केवल “एक हजार रुपैयाँ जरिवाना” होइन। त्यो त अन्तिम बिन्दु थियो। त्यसअघि आर्थिक अभाव, रोजगारीको असुरक्षा, ऋणको बोझ, बारम्बारको जरिवाना, मानसिक तनाव र राज्यबाट आफूलाई नसुनिएको अनुभूति जस्ता धेरै कारणहरू एकपछि अर्को थपिँदै गए।

परिवारका अनुसार गणेश आर्थिक रूपमा कमजोर थिए। राइड सेयरिङ गरेर परिवार चलाइरहेका थिए, मोटरसाइकलको किस्ता तिर्दै थिए, विदेश जाने प्रयाससँगै लोकसेवाको तयारी पनि गरिरहेका थिए। यति संघर्षका बीच पटक पटक जरिवाना र दबाबले उनको मानसिक अवस्था झन् कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ।

१३ असारमा आफन्तलाई पठाएको सन्देश “नगर पुलिसले ताला लगाइदियो, १००० तिर्नुपर्ने भयो” केवल एउटा गुनासो थिएन, त्यो उनको निराशाको संकेत पनि हुन सक्थ्यो। तर यस्तो संकेत कसैले गम्भीर रूपमा लिएन।

कानुन कार्यान्वयन राज्यको दायित्व हो। सार्वजनिक स्थानमा गलत पार्किङ भए कारबाही हुनु स्वाभाविक हो। तर कानुन लागू गर्ने क्रममा मानवीय संवेदनशीलता, संवाद र परिस्थितिको मूल्यांकन पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। नागरिकलाई केवल जरिवाना गर्ने वस्तु होइन, समस्यामा परेको मानिसका रूपमा पनि हेर्न सक्नुपर्छ।

गणेशले उपचारअघि दाइसँग भनेको भनाइ“यो सबै महानगरले गर्दा हो” उनको अन्तिम अनुभूति थियो। यसलाई अन्तिम सत्य मान्न वा सम्पूर्ण दोष एउटै निकायलाई दिन मिल्दैन। घटनाको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्छ र उनको मानसिक अवस्था, आर्थिक अवस्था, घटनास्थलको व्यवहार तथा सम्बन्धित निकायहरूको भूमिकासहित सबै पक्षको गहिरो अनुसन्धान आवश्यक छ।

यो घटना एउटा व्यक्तिको मात्र पीडा होइन। यसले राज्य, स्थानीय सरकार, प्रशासन र समाज सबैलाई प्रश्न गरेको छ  के हाम्रो प्रणाली यति कठोर बन्दै गएको छ कि आर्थिक रूपमा कमजोर नागरिकले आफ्नो पीडा सुनाउने कुनै बाटो नदेखेर जीवन नै समाप्त गर्न खोज्नुपर्ने अवस्था आउँछ?

गणेश नेपालीलाई न्याय, निष्पक्ष छानबिन, उपचारको सम्पूर्ण जिम्मेवारी र पीडित परिवारलाई आवश्यक राहत उपलब्ध गराइनुपर्छ। साथै, यस्ता दुःखद घटना दोहोरिन नदिन कानुन कार्यान्वयनसँगै मानवीय संवेदनशीलता, मानसिक स्वास्थ्यप्रति सचेतता र आर्थिक रूपमा कमजोर नागरिकप्रति जिम्मेवार व्यवहार सुनिश्चित गर्न राज्य गम्भीर बन्नुपर्छ।

 गुनासो चौतारी